Technologie 

Na de inval in Venezuela stonden ze ineens weer in de belangstelling, de mysterieuze wapens om mensen neurologisch mee te beschadigen. Het verhaal is begonnen met de Amerikaanse ambassade in de Cubaanse hoofdstad Havana.

Door Peter van der Ploeg. Gepubliceerd op 18 maart 2026 in NRC. Leestijd 7 minuten.

„Je kunt van een afstand wel iemands hersenen koken hoor, dan komt er wel bloed uit.” Aan het woord is een hoogleraar die zich met enige tegenzin probeert te verplaatsen in de wereld van het Havana-syndroom, de vage verzameling neurologische klachten die veroorzaakt zouden worden door nog mysterieuzere wapens – tot bloed uit neuzen en monden aan toe. Het is vernoemd naar een incident in 2016, toen Amerikanen op de ambassade in Havana, Cuba, zeiden te zijn getroffen door een elektromagnetisch veld, of een variant met geluidsgolven.

Wouter Serdijn, hoogleraar bio-elektronica aan de TU Delft, houdt niet van wapens, maar weet alles van elektronische technologie in het menselijk lichaam. Hij weet hoe je moet voorkomen dat je last krijgt van die elektronica, en ook hoe moeilijk het is om er wél kwaad mee te doen. „Je hebt er gigantische hoeveelheden energie voor nodig, en dus ook enorme apparatuur”, zegt hij over dat aantasten van hersens. „Het is ook nog bij niemand eenduidig aangetoond. Er is naar de hersens gekeken, er zijn MRI-scans geweest, maar er is niets gezien van langdurige schade.”

Jaren van vage verhalen en weinig bewijs

Het Havana-syndroom is ineens weer terug: gehoorverlies, misselijkheid, hoofdpijn, geheugenverlies en vreemde geluiden, mogelijk veroorzaakt door vijandige inlichtingendiensten met radio- of geluidsgolven en vooral gerapporteerd door Amerikaanse ambassademedewerkers. Anomalous Health Incidents (AHI’s), noemen de Amerikanen de klachten. Er zouden CIA-agenten in China (2018) mee zijn uitgeschakeld, ambassadepersoneel in Tbilisi (2021), en ook Amerikanen in Litouwen (2023), Vietnam (2021), India (2021), Colombia (2021), Duitsland (2021) en Oostenrijk (2021).

Na jaren van vage verhalen en weinig bewijs dat er daadwerkelijk een wapen zou zijn dat met radio- of geluidsgolven die bonte verzameling neurologische klachten zou veroorzaken, duikt het verhaal toch weer op in Noorwegen (vorig jaar) en Venezuela (afgelopen januari). Soortgelijke verhalen komen niet uit Nederland trouwens. Althans, de MIVD heeft geen commentaar en bij het ministerie van Defensie zijn er „geen gevallen bekend”.

Het verhaal uit Noorwegen is buitengewoon dun. Er zou een Noorse wetenschapper zijn geweest die in 2024 een apparaat heeft gebouwd en getest dat gepulste microgolven uitstoot. Dat zeiden vier bronnen onlangs tegen de Washington Post. Om te bewijzen dat die geen kwaad kunnen, zou hij het op zichzelf hebben getest, maar het tegenoverstelde gebeurde: hij kreeg juist wél „neurologische symptomen, vergelijkbaar met het Havana-syndroom”, aldus die krant. Maar welke symptomen dan, of hoe hij dat deed, dat vertelt het verhaal niet. „Hij was een beetje excentriek”, zegt een van de bronnen over de geheimzinnige Noor.

Ietsje meer weten we uit Caracas, dankzij een ooggetuige die er in januari bij zou zijn geweest toen de Venezolaanse president Nicolás Maduro door Amerikaanse Delta Force-eenheden werd gekidnapt. In een gesproken Whatsapp-bericht vertelt hij hoe hij een harde fluittoon hoorde en begon te bloeden uit z’n neus en oren. Het ging viral in Venezolaanse media, maar wie de spreker is en hoe betrouwbaar hij is weten we niet. Er zijn andere soldaten die ook over een harde fluittoon spraken, maar geen bloedende lichaamsopeningen.

Interessant is hoe Amerikaanse media ermee aan de haal gingen: een aangedikte versie van het verslag, geplaatst door een influencer op X, werd de basis voor een stuk van de New York Post wat weer werd verspreid door de perschef van het Witte Huis met de woorden: „Stop waar je mee bezig bent en lees dit!”. Het is goeie PR voor beide kanten. De Venezolaanse militairen hebben een verklaring waarom ze zo makkelijk door de Amerikanen werden overrompeld, want wie kan er vechten tegen geheime wapens? En zo’n onoverwinnelijk imago komt de VS natuurlijk ook goed uit.

Kán zoiets eigenlijk wel?

Sonische wapens, radiogolven, elektromagnetische pulsen… Kán zoiets eigenlijk wel? „Ik kan me in elk geval geen mechanisme van bescheiden formaat voorstellen dat er vanaf een afstand voor zorgt dat iemand uit z’n neus gaat bloeden”, zegt Serdijn. Serdijn moet zich als ontwikkelaar van medische technologie houden aan de SAR-limiet, de specific absorption rate, opgesteld door de WHO, die voorschrijft dat weefsel niet zodanig mag opwarmen dat het iemand kan beschadigen. „Weefsel blootstellen aan een elektromagnetisch veld leidt altijd tot verhoging van de temperatuur van dat weefsel”, zegt hij. „Dat is in de meeste gevallen veilig, bijvoorbeeld als het onder een halve graad blijft.”

Serdijn legt uit dat er best een paar manieren zijn waarop je met elektromagnetische velden dingen kunt doen met een lichaam, bijvoorbeeld met microgolven. Menselijk weefsel is van zichzelf absorberend en zet alle energie die geabsorbeerd wordt om in warmte. Microgolven, radiogolven met een hoge frequentie, zorgen ervoor dat (water)moleculen gaan trillen en dat veroorzaakt warmte.

Maar wie daarmee iemand op afstand iets wil aan doen, heeft veel energie nodig en moet de golven op de een of andere manier bundelen. Want microgolven hebben de neiging om snel uit te waaieren. Serdijn: „En dan nog is nabijheid van het lijdend voorwerp gewenst. Je kunt wel proberen zulke golven te focussen door middel van ‘beamforming’ met lenzen of met schotels – denk aan schotelantennes voor satelliet-televisie en andere communicatietoepassingen. Maar in die toepassingen gaat het over een veel geringere hoeveelheid vermogen.” Moeilijk om onopvallend te doen dus, of vanuit een overvliegende drone zoals die ooggetuige uit Caracas het gezien zou hebben.

Popcornachtige geluiden in het hoofd

Sommige ‘slachtoffers’ van het Havana-syndroom verklaarden dat ze popcornachtige geluiden in hun hoofd hoorden, die anderen in dezelfde ruimte niet konden horen. Dan kan er dus geen luidspreker zijn geweest die hard geluid produceerde, want dan zou iedereen het hebben gehoord. Volgens Serdijn zou dat kunnen, door middel van thermoplastische expansie. „Daarbij stuur je heel korte pulsen van heel veel elektromagnetische energie. En als dat iemands weefsel raakt, wordt het een klein beetje warm en dan zet het even een heel klein beetje uit door het water dat opwarmt. Dat geeft een drukgolfje en dat kun je horen, ook al horen de mensen om je heen niets.”

Dat is het Frey-effect, ook wel het microwave auditory effect. „Dat kloppende geluid wordt opgewekt binnen je schedel, en die werkt als reflector, houdt het geluid binnen je hoofd en daarom horen anderen niets. En via botgeleiding komt de trilling van de schedel wel aan als geluid bij je slakkenhuis, wat je perfect kunt horen, zonder dat je gehoorgang ervoor gebruikt wordt. Botgeleiding wordt bijvoorbeeld gebruikt bij een ‘bone anchored hearing aid’, een hoortoestel dat trillingen via het bot overbrengt naar het binnenoor.”

Het is gewoon heel erg lastig om een elektromagnetisch wapen heel precies te richten

Wouter Serdijn  hoogleraar bio-elektronica TU Delft

„Als dát de boosdoener zou zijn, is het niet zo heel erg moeilijk om te maken”, zegt Serdijn. „Je kunt radarapparatuur gebruiken, dat is al beschikbaar. Als je daar met een groot apparaat flinke hoeveelheden gepulseerde energie mee uitzendt en een beetje met de instellingen gaat spelen, zou je in een hoofd fysiologische veranderingen kunnen bewerkstelligen.” Lastig is dat ook hiervan het effect snel kleiner wordt als je wat verder van de bron bent. Sommige van de Havana-lijders zaten op de zesde en achtste verdieping, anderen zelfs op de 21ste verdieping van een hotel in Havana. Ook daar heb je dus weer een groot apparaat voor nodig, of je zou het ongezien op die verdieping hebben moeten plaatsen.

De verhalen uit Caracas en Noorwegen zijn opvallend, want de laatste jaren hoorde je er niet zoveel over, behalve dan onderzoeken die op niets uitliepen. ‘Massahysterie’, schreven onderzoekers in 2019. In 2022 maakte de CIA zelf bekend dat de meeste gevallen verklaard konden worden met stress of andere gezondheidsproblemen. In 2024 concludeerden wetenschappers van de gezaghebbende National Institutes of Health (zeg maar het Amerikaanse RIVM) na vijf jaar studie dat er inderdaad mensen met ernstige symptomen waren, maar that’s it. De NIH schreef: „De onderzoekers merken op dat als de symptomen werden veroorzaakt door een extern fenomeen, er geen blijvende of detecteerbare pathofysiologische veranderingen zijn.” Er is zelfs een serieuze theorie van wetenschappers dat de geluiden die diplomaten op Cuba hadden gehoord niet waren veroorzaakt door een wapen, maar dat ze last hadden gehad van luid parende krekels.

Het zóú de ‘discombobulator’ kunnen zijn

Toch neemt de Amerikaanse regering het kennelijk serieus. Onder de regering-Biden zou het Pentagon miljoenen hebben betaald aan Russische criminelen om een apparaat te kopen waarmee je neurologische problemen kunt veroorzaken. Dat verhaal deed al langer de ronde, en werd deze maand opnieuw door bronnen bevestigd bij CBS’ 60 Minutes. Het zou zelfs, werd er nu bij verteld, klein genoeg zijn om te dragen door een persoon, en het zou al zijn getest op ratten en schapen. Maar ook deze bronnen hebben het niet zelf gezien. Alleen erover gehoord.

Het zóú de ‘discombobulator’ kunnen zijn, een apparaat waarover Trump opschepte na de kidnapping van Maduro. Daarmee zou alle Venezolaanse apparatuur op de grond zijn uitgeschakeld. „Trump zegt wel vaker wat”, grinnikt Serdijn. „Het is gewoon heel erg lastig om een elektromagnetisch wapen heel precies te richten. Vergelijk het met een zaklamp, daarmee kun je heel moeilijk gefocust over grote afstanden lichtgolven met hoge intensiteit sturen.”

Interessant is dat het Pentagon het team dat zich over de AHI’s buigt heeft verlegd van de beleidsafdeling naar de onderzoeksafdeling, vlak voor de acties in Iran. Het heet Anomalous Health Incidents Cross-Functional Team, en ze nemen het serieus genoeg om het over te hevelen naar een afdeling waar ze er, aldus Trumps ministerie van Defensie meer aandacht hebben voor „omvang, complexiteit en technische focus”.

Er is nog een heel andere mogelijkheid: geluidsgolven. Die ooggetuige uit Caracas had het immers over een ‘sonisch wapen’. Geluid kan hoorbaar of onhoorbaar (ultra- en infrageluid) zijn. Dat eerste wordt weleens ingezet, bijvoorbeeld bij demonstraties. Er zijn filmpjes van Servische demonstranten die uiteengaan alsof Moses de zee splijt, omdat er een long-range acoustic device (LRAD) zou zijn ingezet – een Amerikaans apparaat dat lage, misselijkmakende bromtonen zou produceren. Maar dat apparaat produceert gewoon een irritant hard geluid, denk ook aan de ‘mosquito’ die weleens tegen hangjongeren wordt ingezet met juist weer een heel hoge geluidsfrequentie.

Ultrageluid is onhoorbaar: het is geluid boven ongeveer 20.000 hertz, buiten ons gehoorbereik (onder de 16 Hz heet het infrageluid). Wat je wel kunt doen is met twee ultrageluidfrequenties een nieuwe frequentie maken. Op het kruispunt van twee ultrageluidssignalen kun je zo een ‘verschilfrequentie’ maken. Serdijn: „Op het moment dat die onhoorbare golven samenkomen kun je het geluid wél gewaarworden, en dat kan heel vervelend zijn. Twee ultrageluidssignalen van 100 kHz en 105 kHz kunnen, wanneer ze samenkomen in een materiaal zoals water of weefsel, een verschilfrequentie van 5 kHz veroorzaken die als een onaangename piep wordt waargenomen.”

Dat soort geluid gaat ook weer niet makkelijk vanuit de lucht door een menselijke schedel heen, dus om daar geluid mee te veroorzaken dat iemand hoort terwijl anderen in de buurt het niet horen, is heel lastig, legt Serdijn uit. „De eerste afstandsbedieningen van de tv werkten met ultrageluid, maar die werkten helemaal niet zo goed omdat ultrageluid zich niet goed door de vrije ruimte beweegt. Dus daar kom je niet zo ver mee in de openbare ruimte, en ook hier heb je bovendien weer heel veel energie voor nodig.”

Mikken op de hals

Goed, nog één theorie dan: infrarood. Daarmee kun je, als je er genoeg energie insteekt en het kunt bundelen, plaatselijk de temperatuur van iemands lijf behoorlijk verhogen. „Op het hoofd mikken heeft trouwens niet zoveel zin, de schedel houdt dat best wel goed tegen.” Serdijn pauzeert even. „Tja, het spugen van bloed suggereert dat er iets is misgegaan in de slokdarm of de longen. Wat ik zou doen, als ik me in zo’n zieke geest zou kunnen verplaatsen, is mikken op de hals. Weinig botweefsel.”

Dus wat weten we nu? We weten dat er wordt geëxperimenteerd met technieken die elektromagnetische velden, infrarood licht, ultrageluid of andere onzichtbare golven of straling inzetten op het slagveld. Er worden lasers ontwikkeld die drones uit de lucht kunnen schieten: de Helios van Lockheed Martin, die onlangs ook rond Iran is gespot (maar onbekend of die ook is ingezet), de Israëlische Iron Beam en ook Oekraïne is bezig met dergelijke luchtafweer, de Sunray. Het Nederlandse AnGard zegt drones uit te kunnen schakelen met microgolven.

Of zoiets ook tegen mensen kan worden ingezet om neurologische schade te veroorzaken, is vooralsnog niet erg waarschijnlijk. Er is in elk geval nog geen smoking gun gevonden, en de wetenschap ondersteunt de verhalen niet. De Duitsers hebben een term voor superwapens waar je niets mee kunt: Wunderwaffen, verwijzend naar angstaanjagende maar nooit (of pas te laat) ingezette wapens van de nazi’s. Afschrikwekkend, totdat iedereen doorheeft dat er niets gebeurt. Dat kan ook nog het idee zijn geweest van vijanden van de VS: paranoia en angst veroorzaken met minimale middelen. Als dat het doel was: mission accomplished.

• 16-03-2026
• 3 min. leestijd

⚡ In het kort

• De Multiscan Pro geeft bij dezelfde persoon wisselende gezondheidsuitslagen en adviezen.
• Het apparaat is gebaseerd op verouderde claims en onjuiste wetenschappelijke bronnen.
• Consumenten riskeren onjuiste medische diagnoses en schadelijke leefstijladviezen door het gebruik van deze scan.

Met één simpele scan van twee minuten je hele gezondheid in kaart brengen: dat is de belofte van de Multiscan Pro. Van je hartfunctie tot je stressniveau en ruggengraat, het apparaat claimt alles te zien. Maar klopt dat wel? Radar neemt de proef op de som en stuurt één testpersoon naar vier verschillende alternatieve klinieken. En wat blijkt, we krijgen met dezelfde persoon en dezelfde scan iedere keer een andere uitslag. Ook de gezondheidsadviezen die Radar krijgt naar aanleiding van de scan verschillen ontzettend.

Bron thumbnail: medicavisie.com

Hoe werkt zo’n scan?

Tijdens de scan staat de patiënt op metalen platen, krijgt elektroden op het voorhoofd en een saturatiemeter aan de vinger. Bij de meeste klinieken wordt daarnaast van tevoren het gewicht en de bloeddruk gemeten.

Hoogleraar bio-elektronica Wouter Serdijn van TU Delft kijkt voor Radar naar de website van deze Multiscan Pro. Volgens Serdijn is het apparaat gebaseerd op bio-impedantie. Daarmee wordt de spiermassa in het lichaam gemeten. Dit gebeurt door een lichte stroom door het lichaam te sturen.

‘Wetenschappelijk onderbouwd’

De fabrikant zegt zelf dat hun methode wetenschappelijk onderbouwd is, maar volgens Serdijn zijn veel van de onderzoeken die op de site staan erg verouderd. “De website bevat veel fouten en haalt niet relevante bronnen aan. Er wordt verwezen naar wetenschappelijke literatuur, maar een deel van die literatuur is totaal niet wetenschappelijk. 

Hij vervolgt: “Er wordt veel nadruk gelegd dat je door middel van een niet-invasieve methode met een hoge mate van detail in het lichaam kunt kijken. Het zou fantastisch zijn als dat waar is, maar dat is helaas niet zo.”

Voeding en supplementen

Toch geven alternatieve klinieken op basis van deze test allerlei gezondheidsadviezen. Ze geven adviezen op basis van voeding, en supplementen zoals het slikken van vitamine D en Omega 3. Twee van de vier klinieken geven zelfs medisch advies op basis van deze scan. 

Zo krijgt de testpersoon bij een kliniek te horen dat ze – in overleg met de huisarts – moet overwegen om haar hormoonspiraal te laten verwijderen.

Een andere kliniek constateert een vitamine D tekort, en adviseert om minder zonnebrandcrème te smeren omdat dit de opname van vitamine D zou kunnen belemmeren. 

Medisch advies

“Dit is heel kwalijk”, vindt huisarts Bernard Leenstra die voor Radar de gezondheidsadviezen onder de loep legt. “Hier wordt medisch advies gegeven om iets niet te doen, namelijk om je niet te beschermen tegen schadelijke UV straling, omdat je daarmee te weinig vitamine D zou aanmaken.”

“Dat is gewoon niet waar. Dat is echt pertinente desinformatie. Schadelijke desinformatie, want daardoor gaan mensen zich mogelijk niet insmeren terwijl ze dat wel moeten doen om bijvoorbeeld huidkanker te voorkomen.”

Reactie distributeur Multiscan Pro

Medicavisie, de distributeur van de Multiscan Pro, laat Radar schriftelijk weten: “Wij zijn sterk tegen het geven van aanbevelingen van klinieken op basis van Multiscan Pro-gegevens die verder gaan dan alleen informatie over functionele indicatoren.”

“Het is vooral onacceptabel om aan te bevelen om te stoppen met het voorschrijven of medische ingrepen van een behandelend arts. Dit vormt een schending van zowel de instructies als de medische ethiek.”

Kliniek: ‘Niet bedoeld als medische diagnostiek’

Slechts twee van de vier bezochte klinieken willen reageren op onze vragen. Eén van hen zegt dat de metingen “aanvullend inzicht” geven en niet bedoeld zijn als medische diagnostiek. De ander gaat heroverwegen of ze deze scan nog wel moeten aanbieden. De twee klinieken met de kwalijkste claims hebben niet gereageerd.

Lees de reactie van de distributeur en één kliniek: Reactie distributeur Multiscan Pro & kliniek Den Haag

Of bekijk het fragment uit de uitzending: VideoFragment: een apparaat dat in 2 minuten je gezondheid in kaart kan brengen?

gedragswetenschappen

Wouter Serdijn

Je lijf aansturen met behulp van bio-elektronica, dat is de tak van sport van elektrotechnisch ingenieur prof. dr. Wouter Serdijn (TU Delft). Met behulp van implanteerbare chips in je lijf kun je je brein een handje helpen om losse elektronische eindjes weer goed aan elkaar te knopen. Het gevolg? Patiënten beter laten zien, horen of minder laten trillen (bij bijvoorbeeld Parkinsonpatienten).

EBRAINS-Neurotech-consortium ontvangt subsidie van NWO voor grootschalige onderzoeksinfrastructuur

Nieuws – 12 november 2025 – Communication EWI

De afgelopen tien jaar heeft neurotechnologie – de wetenschap van het rechtstreeks koppelen van technologie aan de hersenen – een snelle groei doorgemaakt. Op dit gebied worden apparaten ontwikkeld die hersenactiviteit kunnen monitoren of zelfs beïnvloeden, met een enorm potentieel voor het begrijpen van de hersenen en het behandelen van neurologische aandoeningen. Nu heeft een nieuw Nederlands consortium de krachten gebundeld om de vooruitgang op dit gebied nog verder te versnellen. Het EBRAINS-Neurotech-consortium – ondersteund door een subsidie van 18,3 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) – brengt negen Nederlandse instellingen, waaronder TU Delft, samen om geavanceerde instrumenten voor hersenonderzoek en -behandeling te ontwikkelen.

Het consortium wordt geleid door de Universiteit van Amsterdam en omvat negen Nederlandse instellingen, waaronder TU Delft en het Erasmus Medisch Centrum. Deze twee instellingen werken nauw samen via het Convergence-initiatief, dat TU Delft, het Erasmus MC en de Erasmus Universiteit Rotterdam verenigt. 

TU Delft: Engineering van de kern van de neurotechnologie ‘assemblagelijn’

Bij TU Delft zullen de Bioelectronics-groep en de Computer Engineering groep gezamenlijk een centrale rol spelen als centrum voor microfabricage en slimme verwerking van het consortium. Onder leiding van prof. Wouter Serdijn, dr. Vasiliki Giagka en dr. Christos Strydis is het team van Delft verantwoordelijk voor het ontwerpen en produceren van ultraflexibele, biocompatibele neurale interfaces en AI-aangedreven, ingebouwde dataverwerkingsmodules.

“Onze ambitie is om neurale interfaces kleiner, slimmer en veiliger te maken”, zegt prof. Wouter Serdijn. “Door microfabricage, bio-elektronica en ingebouwde AI samen te voegen, creëren we technologie die echt met de hersenen kan communiceren.” 

Deze apparaten van de volgende generatie, ontwikkeld binnen TU Delft, zullen hersenactiviteit met ongekende precisie registreren en stimuleren. Door geavanceerde 3D-microprinting, additieve nanofabricage en edge-AI-computing te combineren, maakt de TU Delft implantaten mogelijk die dunner, adaptiever en veel duurzamer zijn dan de huidige rigide sondes. Geïntegreerde processors die direct op of nabij de elektrode-arrays zijn geplaatst, verwerken neurale signalen in realtime, waardoor het energieverbruik en de latentie drastisch worden verminderd.

In nauwe samenwerking met partners in Twente en Groningen zal TU Delft de technologische ruggengraat vormen van de nationale “assemblagelijn” voor innovatie op het gebied van hersen-machine-interfaces.

“In Delft ontwikkelen we neurale interfaces die naadloos aansluiten op de hersenen en die zachtheid, robuustheid en precisie combineren om echte tweerichtingscommunicatie mogelijk te maken”, deelt dr. Vasiliki Giagka.

Erasmus MC: Neuro-engineering vertalen naar de klinische praktijk – Autonome, gesloten herseninterfaces mogelijk maken

Tegelijkertijd zal dr. Christos Strydis aan de afdeling Neurowetenschappen van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam samen met prof. Chris de Zeeuw leiding geven aan het closed-loop translationele knooppunt van het EBRAINS-Neurotech-project. Het Erasmus MC-team richt zich op closed-loop neurostimulatie, op ultrasone golven gebaseerde neuromodulatie en in vivo validatie van neurale implantaten die zijn ontwikkeld aan de TU Delft en andere partnerinstellingen.

Het team integreert neurowetenschap, computationele modellering en klinische beeldvorming om ervoor te zorgen dat geavanceerde neurotechnologische prototypes uitgroeien tot therapeutische oplossingen voor aandoeningen zoals epilepsie, beroerte en de ziekte van Parkinson. Hun werk bevordert AI-gestuurde neuromodulatie, echogeleide stimulatie en implantaatonderzoek, en draagt tegelijkertijd bij aan de creatie van digitale tweelinghersenenmodellen die patiëntspecifieke anatomie koppelen aan gepersonaliseerde stimulatiestrategieën, waardoor de kloof tussen technische innovatie en klinische toepassing wordt overbrugd.

“Bij Erasmus MC richten we ons op het klinisch relevant maken van neurotechnologie”, zegt dr. Christos Strydis. “Ons werk is gericht op het ontwikkelen van systemen die hersenactiviteit in realtime waarnemen, interpreteren en erop reageren.”

Een nationale inspanning

Het consortium bestaat uit: Universiteit van Amsterdam (leider), Universiteit Twente, Technische Universiteit Delft, Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen, Radboud Universiteit Nijmegen, Centrum Wiskunde & Informatica (CWI), Rijksuniversiteit Groningen, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Erasmus Universitair Medisch Centrum. Het consortium zal ook samenwerken met partners in de volgende Nederlandse instellingen: Technische Universiteit Eindhoven, Universiteit Maastricht, Leids Universitair Medisch Centrum, Amsterdam Universitair Medisch Centrum, de Health Research Infrastructure en het eScience Centre.

EBRAINS-Neurotech zal nauw samenwerken met het Europese digitale hersenonderzoeksplatform EBRAINS en andere (inter)nationale consortia.

Samen willen ze de manier waarop technologie verbinding maakt met de hersenen transformeren door apparaten te bouwen die zowel neurale activiteit kunnen lezen als schrijven, en uiteindelijk verloren functies bij patiënten wereldwijd kunnen herstellen.

Newsletter   13 May 2025

12 maart 2025, Science Cafe Deventer: https://www.sciencecafedeventer.nl/aankondiging/2025-03-12-tinnitus/

prof.dr.ir. Wouter Serdijn  

bioelektronische medicijnen voor de behandeling van tinnitus

Mensen die niet lijden aan tinnitus kunnen zich niet voorstellen hoe het is om dag en nacht geruis, geknisper, gepiep, gebrom of gefluit te horen. Bij sommige mensen zacht, bij andere haast oorverdovend.  Je wordt er moe van, je slaapt slecht, je krijgt concentratieproblemen en hoofdpijn, je gaat sociale activiteiten mijden, je wordt er gestrest, somber of bang van. De kwaliteit van je leven gaat achteruit. Honderden miljoenen mensen wereldwijd en naar schatting zo’n 2 miljoen mensen in Nederland hebben last van tinnitus. Het is geen echt geluid, maar wordt gemaakt in de hersenen. Het wordt ook wel fantoom- of spookgeluid genoemd. Prof.dr.ir. Wouter Serdijn, hoogleraar bioelektronica bij de faculteit Microelektronica  van de Technische Universiteit Delft, komt praten over tinnitus en of en zo ja wat er tegen te doen is.

Gehoorschade wordt beschouwd als de belangrijkste oorzaak van tinnitus. Oorontstekingen, sommige andere ooraandoeningen, langdurige blootstelling aan hard geluid (in fabrieken of door muziek), het lawaai van ontploffingen (bijvoorbeeld vuurwerk) beschadigen het gehoor. Ook door ouderdom loopt het gehoor terug. Populair gezegd dwingt dit soort halve doofheid de hersenen tot veel meer inspanning bij het verwerken van omgevingsgeluid dan een gezond gehoor, en bepaalde hersendelen raken overbelast. Serdijn zal ingaan op de vraag waar en hoe in de hersenen dat precies gebeurt. Welke hersengebieden zijn betrokken bij het ‘aanmaken’ van het fantoomgeluid? Zijn er risicofactoren voor het ontstaan ervan en zo ja welke? Er zijn op dit moment diverse elektronische behandelingen in omloop. Die hebben geen wetenschappelijke basis en werken ook niet echt. Er zijn nieuwe veelbelovende nieuwe ontwikkelingen gaande, die hopelijk bioelektronische medicijnen opleveren. Dat zijn geen pillen, maar (be)handelingen die in de hersenen of van buitenaf toegepast zullen gaan worden. In Delft werkt Serdijn mee aan de ontwikkeling van een veelbelovend nieuw apparaat, waarover hij uitvoerig zal vertellen. Hopelijk een technologie waar je stil van wordt of waarmee je in ieder geval minder last van de tinnitus hebt.

Christa Hooijer zal de discussie leiden en Dubio zorgt voor de muziek.

Tekst Huub Eggen

News – 18 December 2024 – Communication EWI

Neural implants contain integrated circuits (ICs) — commonly called chips — built on silicon. These implants need to be small and flexible to mimic circumstances inside the human body. However, the environment within the body is corrosive, which raises concerns about the durability of implantable silicon ICs. A team of researchers from the Bioelectronics Section led by Dr. Vasiliki (Vasso) Giagka, address this challenge by studying the degradation mechanisms of silicon ICs in the body and by coating them with soft PDMS elastomers to form body-fluid barriers that offer long-term protection to implantable chips. These findings not only enhance the longevity of implantable ICs but also significantly broaden their applications in the biomedical field. The paper on this project is published in the prestigious journal Nature Communications.

Crucial research on brain diseases

Neural implants are crucial in order to study the brain and develop treatments for patients with diseases like Parkinson’s or clinical depression. Neural implants electrically stimulate, block, or record signals from neurons or neural networks in the brain. For study and treatment, and specifically for chronic use, these neural implants must be durable.

“Miniaturized neural implants have enormous potential to transform healthcare, but their long-term stability in the body is a major concern”, explains Vasso Giagka. “Our research not only identifies key challenges but also provides practical guidelines to enhance the reliability of these devices, bringing us closer to safe and long-lasting clinical solutions.”

The researchers evaluated the electrical and material performance of chips (from two different manufacturers, also known as foundries) over the course of one year through accelerated in vitro and in vivo studies. They used bare silicon IC structures and integrated them with soft PDMS elastomers to form body-fluid barriers that offer long-term protection to implantable chips. The chips used in the study were partially coated in PDMS (polydimethylsiloxane), which is a polymer containing silicon. This created two regions on the chips, a ‘bare die’ region and a ‘PDMS-coated’ region. During the accelerated in vitro study the chips were soaked in hot salt water and electrically biased (exposed to electrical direct currents). The chips were periodically monitored and results showed a stable electrical performance. This showed that the chips remained operational, even when directly exposed to bodily fluids.

Analysis of the materials of the chips revealed that there was degradation of the chips in the bare regions, but there was only limited degradation in the PDMS-coated regions.

This shows that PDMS is a highly suitable encapsulant for years-long implantation. These insights will inform and enable the design of state-of-the-art chip-scale active bioelectronic implants for minimally invasive brain-computer interfaces and chronic neuroscientific research. And based on the new insights, guidelines are proposed that may enhance the longevity of implantable chips, broadening their applications in the biomedical field.

Surprised scientists

“We were all surprised”, shares PhD student Kambiz Nanbakhsh, who is the first author of this work. “I did not expect microchips to be so stable when soaked and electrically biased in hot salt water.”

Vasso is also very excited by the results of the study. “Our findings demonstrate that bare-die silicon chips, when carefully designed, can operate reliably in the body for months. By addressing long-term reliability challenges, we are opening new doors for miniaturized neural implants and advancing the development of next-generation bioelectronic devices in clinical applications.”

Vasso emphasizes the protective role of PDMS. “This work reveals the critical role of silicone encapsulation in shielding implantable integrated circuits from degradation. By extending the lifespan of neural implants, our study opens up pathways to more durable and effective technologies for brain-computer interfaces and medical therapies.” Kambiz wholeheartedly agrees with Vasso: “This was a long investigation, but hopefully results will be useful for many.”

The researchers are also thrilled to have their work published in the reputable journal Nature Communications. The whole article can be found via the link below.

Paper in Nature Communications

Kambiz Nanbakhsh

• +31 15 27 89282
• k.nanbakhsh@tudelft.nl
• People Page

Vasiliki “Vasso” Giagka

• +31 15 27 85313
• v.giagka@tudelft.nl
• People Page

Alleen al in Nederland hebben naar schatting drie miljoen mensen last van tinnitus. Wetenschappers snappen steeds meer van de oorzaak én werken aan een mogelijke behandeling. Drie methoden onder de loep.

Maarten Keulemans, De Volkskrant,14 juni 2024, 10:00

‘Het is net of je een helm op hebt. Een helm van geluid’, vertelt Trees Roose (73) uit het Groningse Haren. ‘Je wilt hem afzetten, maar dat kan niet. En dus loop je rond met een geluid waar je niet van kunt weglopen. Ik weet niet meer wat stilte is.’

‘Een soort elektronische ruis, maar dan anders’, zo omschrijft Roose wat ze voortdurend hoort. Alsof er ‘twee kleine mannetjes met een elektronisch apparaatje snerpend in mijn oren staan te piepen’. Zomaar ineens begonnen, een jaar of vijftien geleden, vertelt ze. ‘Op een dag liep ik mijn huis te doorzoeken: wat hoor ik toch, een waterleiding of zo?’

Maar het zat dus in haar hoofd. ‘De gekste dingen heb ik al geprobeerd om ervan af te komen. Van elektroden op mijn hoofd tot een Afrikaanse methode om je vinger op een bepaalde manier in je oor te stoppen en eruit te ploppen’, vertelt ze. ‘Ik ben bij een helderziende geweest die me zei dat het de stemmen van mijn voorouders waren. Ik heb zelfs serieus overwogen om naar Nepal te gaan, nadat ik had gehoord over een wonderbaarlijke genezing door een sjamaanachtige goeroe met een bijzonder, geneeskrachtig paard.’

Roose is een van de ruwweg drie miljoen Nederlanders met tinnitus, verzamelnaam voor het altijd maar horen van geluid dat er niet is. Gepiep, gekraak, gebubbel, geruis. Het ene moment harder en hinderlijker, dan weer minder opvallend. Vaak ontstaan na te veel lawaai, maar lang niet altijd: bij iets minder dan de helft ontstaat de tinnitus spontaan, net als bij Roose, zonder duidelijk aanwijsbare reden.

Behandeling tinnitus

De meeste patiënten weten zich er redelijk toe te verhouden, en zien het als een ongemak dat er nu eenmaal is. Soms worden ze geholpen door een gehoorapparaat of hulpmiddelen zoals apps. Bij sommigen is de tinnitus zo storend dat ze er ernstig onder lijden. ‘Als ik voor de keuze stond: mijn been eraf en je tinnitus is weg, zou ik het zó doen’, zegt ook Roose.

Maar de laatste jaren gloort er zowaar iets van hoop. Alleen voor de ernstigste gevallen vooralsnog, en de resultaten zijn nog pril, zeggen alle behandelaars erbij. ‘We zijn er nog lang niet. Maar er is denk ik wel iets gaande’, zegt een van hen, hoogleraar audiologie Pim van Dijk (UMC Groningen).

Wat zich aftekent, is een heel nieuwe reeks behandelingen, waarbij men het kabaal tussen de oren tot stilte probeert te manen met elektrische schokjes, tegengeluiden en – dat ook – medicijnen. ‘Meer wetenschappers houden zich ermee bezig en er verschijnen meer studies in toonaangevende vakbladen’, zegt Van Dijk. ‘Dat is een teken dat de kwaliteit van het onderzoek omhooggaat.’

1. Prikkel het gehoorsysteem

Wat er nou eigenlijk precies gebeurde, bij de Maastrichtse, 54-jarige man die twee lange, dunne elektroden diep in zijn brein kreeg, voorzichtig ingebracht door een team onder leiding van Mark Janssen van het Maastricht Universitair Medisch Centrum?

‘Geen idee’, zegt teamlid en hoofd van het tinnitusteam Erwin George het maar gewoon zoals het is. ‘Eerlijk gezegd snappen we nog geen donder van wat er precies gebeurt.’

Dát er iets gebeurde, staat voor de onderzoekers als een paal boven water, schetsen George, Janssen en collega’s in vakblad Brain Stimulation. De patiënt, die al negen jaar werd geteisterd door een hoge toon, meldde dat de ernst van zijn klachten op een standaardvragenlijst met 36 punten terugviel, van 54 naar 18 punten. Ter vergelijking: met alleen gedragstherapie is de verbetering slechts 16 punten.

Wat is tinnitus eigenlijk?

Dat tinnitus zich vooral afspeelt in het brein is inmiddels alom bekend. Snijd bij ernstige tinnituspatiënten de gehoorzenuw door en het oorsuizen gaat gewoon door, of wordt zelfs erger, bleek al uit vroege experimenten. ‘Oorsuizen is eigenlijk een misleidende naam’, zegt George dan ook: dit gebeurt niet in het oor.

Een soort fantoompijn, maar dan met geluid: zo zien wetenschappers tinnitus tegenwoordig het liefst. Er gebeurt iets, een gehoorbeschadiging bijvoorbeeld, en bij sommige mensen raakt het brein zo van slag dat het besluit dan maar zelf een geluidssignaal te maken. ‘Het beeld is dat je hersenen alarm slaan’, zegt George. ‘En lang niet altijd doordat je je gehoor te zwaar hebt belast. Meestal schiet het er gewoon ineens in, als je wakker wordt bijvoorbeeld.’

Met subtiele stroomstootjes probeert het Maastrichtse team het brein weer bij de les krijgen. Geënt op de ontdekking, bij proefdieren, dat het zin kan hebben het ‘mediale geniculate lichaam’ (MGB) te prikkelen, een soort verdeelstation van geluidssignalen dat, letterlijk, tussen de oren zit, diep in het brein. De behandeling is veilig, maar ook ingrijpend: de chirurg moet door de schedel boren, de patiënt loopt rond met een apparaatje op of in het lichaam.

‘Het zijn vermoedens’, beklemtoont George. ‘Maar we denken dat de hersenen op de een of andere manier overactief zijn geraakt. En deze ingreep lijkt te kunnen helpen het alarm te resetten.’

In Groningen loopt een enigszins vergelijkbaar project. Destijds onder leiding van kno-arts Minke van den Berge, kregen inmiddels vier patiënten met ernstige tinnitus een gehoorimplantaat, dat nu eens niet aan het binnenoor, maar direct aan de hersenstam werd gekoppeld. Aanleiding was de min of meer toevallige ontdekking dat slechthorenden die oorsuizen waarnemen, met een cochleair implantaat vaak mínder tinnitus krijgen.

Dempend effect

‘Het idee is dat je het gehoor een beetje terugbrengt en intussen ook de tinnitus dempt’, zegt Van Dijk. ‘Mensen zeggen dat de tinnitus minder wordt, al is het is nog te vroeg om te kunnen vaststellen of de aanpak werkt.’ Bij de eerste twee patiënten die Van den Berge in haar proefschrift beschrijft, een man van 75 en een vrouw van 54, gaf de ingreep 17, respectievelijk 16 punten verbetering op de vragenlijst. ‘Een klinisch relevant effect’, schrijft Van den Berge.

Lastig te duiden, vindt Van den Berge die uitkomst zelf, zegt ze aan de telefoon. ‘We volgen deze mensen nog steeds, en het gaat gewoon goed. De ene patiënt is er heel blij mee. De ander zegt niet echt verschil te merken. Maar dat kan ook bescheidenheid zijn: de patiënt draagt hem nog steeds en volgens de vragenlijst is er verbetering.’

Probleem is wel: vind ze maar, gemotiveerde mensen die bereid zijn mee te doen aan dit soort proeven. ‘Ik begrijp het wel’, zegt George. ‘Gelukkig hebben de meeste patiënten genoeg aan gespecialiseerde tinnituszorg. Met duidelijke uitleg, hoortoestellen, gedragstherapie en medicijnen lukt het om de meeste klachten onder controle te krijgen.’

2. Smeer je synapsen

‘Voor het slapengaan mis ik de stilte. Het zou een overwinning zijn als dit weg was’, zegt Nicole Wajer, een 51-jarige ict-specialist die nu zo’n tien jaar rondloopt met in haar hoofd ‘een heel irritante toon, als een hoogspanningskabel, maar dan soms loeihard’. Toch zou Wajer er ook weer niet voor onder het mes gaan: ‘Het zijn toch je hersenen. Stel dat er iets misgaat’, zegt ze.

Medicijnen, met veel gedoe ingespoten via haar trommelvlies: dát zou Wajer eerder doen. En het is zo’n injectie waarover artsen nadrukkelijk speculeren. Zeker voor patiënten zoals Wajer, die een eigenaardigheid heeft: hoewel ze een hinderlijke piep hoort, was de uitkomst van haar gehoortest ‘fantastisch, zeer goed zelfs’, vertelt ze.

Gehoorschade heeft te maken met de trilhaartjes in het binnenoor, was lang de gedachte. Geluidsgolven komen binnen via het trommelvlies, dringen via een reeks botjes door in het ‘slakkenhuis’ – een met vloeistof gevuld, slakachtig orgaantje in het binnenoor – en beroeren daar duizenden trilhaartjes, die op hun beurt de gehoorzenuw prikkelen. Bij ouderdom of overbelasting gaan de trilhaartjes kapot, was altijd het idee. Met gehoorschade als gevolg: niets aan te doen.

Totdat muizenexperimenten vijftien jaar geleden aantoonden dat bij geluidsoverbelasting niet meteen de haartjes, maar eerst de aansluiting met de gehoorzenuw beschadigd raakt. ‘We dachten altijd dat het verlies vooral in de haarcellen zat. Maar nieuw onderzoek laat zien dat de zenuwcontactpunten veel fragieler zijn dan de haarcellen zelf’, zegt Van Dijk.

En de zenuwen die de harde geluiden doorgeven aan het brein, lijken het kwetsbaarst, bleek uit de experimenten van Charles Liberman en Sharon Kujawa (Harvard Medical School in Boston). Dat kan verklaren waarom patiënten zoals Wajer een normaal audiogram hebben. Bij hen zijn wellicht alleen de zenuwen beschadigd die gaan over de hardste geluiden – met als gevolg dat ze de zachte zoempjes en piepjes in een gehoortest nog wél horen.

‘Verborgen gehoorverlies’, heet die schade, die vervolgens ook werd aangetoond bij conservatoriumstudenten. De gehoortest prima in orde, maar wel vaak tinnitus en problemen met het volgen van gesprekken in een luidruchtige omgeving: dat zijn de kenmerkende symptomen.

Loszittend contactje

Het hoopgevende: ‘Het lijkt erop dat het stuk zenuw naar de hersenen intact blijft’, zegt Van Dijk. ‘Daardoor is het denkbaar dat de zenuw mogelijk gereactiveerd kan worden.’ Als een loszittend contactje, zou men de verbinding tussen trilhaarcel en zenuw weer moeten smeren.

Een aantal onderzoeksteams zijn daartoe aan de slag met ‘neurotrofines’, natuurlijke signaalstoffen die normaal gesproken de groei van zenuwverbindingen genaamd synapsen aanjagen. In één experiment, onder leiding van Gabriel Corfas van de Universiteit van Michigan, leverde dat muizen zelfs méér synapsen dan normaal: de diertjes kregen supermanoren.

In Frankrijk is een eerste proef op mensen intussen op handen. In Montpellier wil het bedrijf Cilcare volgend jaar een nog geheim middel met de naam CIL001 toedienen aan slechthorenden met en zonder tinnitus. Gewoon oraal in te nemen overigens, zonder gedoe met inspuiten in het oor.

Eerst zien, dan geloven, vindt Van Dijk. Zelfs áls het lukt om de synapsen te smeren ‘moet nog maar blijken of ook de tinnitus verdwijnt’, zegt hij. Tinnitus zit immers in de hersenen, ‘en de vraag is of deze ingreep wat er verkeerd gaat in de hersenen, wel corrigeert.’

Zelf zit Van Dijk op een iets ander spoor. Mogelijk is tinnitus zoiets als een loszittende verbinding, tussen de gehoorschors en de rest van de gehoorcircuits in de hersenen. Bij slechthorendheid passen de hersenen zich aan. ‘Maar bij tinnituspatiënten lijkt dat minder goed te gaan’, vertelt hij. ‘We zien aanwijzingen dat de auditieve cortex een beetje losgezongen raakt van de rest.’

Wellicht kan medicatie helpen. ‘Het is echt toekomstmuziek. Met de benen op tafel’, benadrukt Van Dijk. ‘Maar misschien kun je het brein met farmaceutische middelen ontvankelijk maken voor verandering, waarna je geluidstherapie gebruikt om die een bepaalde kant op te sturen. Ik denk dat je meer dan één ding tegelijk moet doen: medicatie, en dan geluid aanbieden.’

3. Train je brein

‘Als we het juiste geluid gevonden hebben, zie je patiënten soms verkrampen’, vertelt hoogleraar bio-elektronica Wouter Serdijn (TU Delft). ‘Ze gaan zweten, worden onrustig. De alarmbellen gaan letterlijk bij hen af. Als je op dat moment het brein kunt vertellen: niets aan de hand, er is geen gevaar, dan lijkt dat te werken.’

Serdijn, zelf in het bezit van een tinnitus ‘die klinkt als een wasmachine vlak voordat die gaat centrifugeren’, verkent een andere aanpak van tinnitus. Een aanpak waarvoor hij het geluid dat de tinnituspatiënt waarneemt, zo precies mogelijk probeert na te maken. Om vervolgens het brein ermee te trainen, als een soort ‘fysiotherapie voor het brein’, zoals hij graag zegt.

Nagebootste tinnitus

Daarbij hoeft er niets het hoofd in. Een elektrode op de ‘tragus’, het kleine knobbeltje aan de voorkant van de oorschelp, is alles wat er nodig is. Op een koptelefoon laat Serdijns groep het nagebootste tinnitusgeluid horen – het moment waarop de patiënten soms verstijven. Intussen masseert de elektrode via het oorknobbeltje de vaguszenuw, een belangrijke zenuw die onder meer zorgt voor de omschakeling van stress naar kalmte.

‘Zo geef je het signaal af: dit geluid is niet bedreigend of belangrijk’, schetst Serdijn. ‘Dat kan helpen de tinnitus weg te laten zakken in het bewustzijn. De hersenen leren om er minder gewicht aan toe te kennen.’

Daarin staat Serdijn niet alleen. In Michigan presenteerden wetenschappers onder leiding van audioloog Susan Shore onlangs resultaten van een experiment met een vergelijkbaar apparaat, waarbij de patiënt de elektroden in de nek en op de wang plakt terwijl hij zijn of haar eigen, nagebootste tinnitus beluistert.

Bij 99 patiënten bleek dat méér verbetering te geven dan bij een controlegroep die geen stroomstootjes kreeg: zo’n 15 punten op de tinnitusvragenlijst. Het apparaat is mogelijk vooral zinvol voor patiënten bij wie de tinnitus van klank verandert als ze de kaak samenknijpen of hun voorhoofd masseren – aanwijzingen dat de tinnitus op de een of andere manier communiceert met de gezichtszenuwen, denkt Shore.

Stimuleringsapparaatje

Het Ierse bedrijf Neuromod bracht een vergelijkbaar stimuleringsapparaatje al op de markt. Bij de Lenire, zoals het apparaat heet, dient de patiënt zichzelf elektrisch te prikkelen met een soort lepeltje in de mond, en intussen de eigen tinnitus te beluisteren. Na zes weken tweemaal daags een sessie van een halfuur, geeft dat zo’n 15 tot 20 punten minder last van tinnitus, bleek ook hier uit een academische evaluatie.

‘Er wordt minder geleden. En ik denk dat wij een beter technisch ontwerp hebben’, zegt Serdijn, die met neurochirurg Dirk de Ridder in Nieuw-Zeeland deelnemers werft voor een grondige test van de ‘broodtrommel van Delft’, zoals Serdijns koekblikachtige apparaat in de wandelgangen heet.

Maar pas op. Serdijn heeft nog geen resultaten, en studies zoals die naar de Lenire krijgen de kritiek dat men niet genoeg heeft gedaan om het placebo-effect uit te sluiten. Een grote, Deense evaluatie van acht onderzoeken naar simpelere vormen van ‘akoestische neuromodulatie’, zoals het terugluisteren van de eigen piep heet, concludeerde in elk geval dat er niet genoeg bewijs is dat de aanpak ook echt werkt.

‘Het zou mogelijk iets kunnen doen’, zegt Pim van Dijk over de nieuwe generatie experimenten met prikkelapparaatjes. ‘Maar het moet nog wel uitgebreid worden bevestigd. Er zijn nog maar een paar onderzoeken.’

Toch tekenen de apparaatjes de omkeer die gaande is: van onbehandelbare aandoening naar voorzichtige hoop. ‘We hadden hier laatst een publiekscongres over tinnitusbehandeling’, vertelt Serdijn. ‘En de zaal zat stampvol. Er stond op de snelweg zelfs een file voor de afslag naar de TU Delft.’

Goedgekeurde euthanasieverklaring

Onder de aanwezigen waren patiënten die zo lijden onder hun lawaai dat ze zelfs euthanasie overwegen. ‘Een persoon had zelfs al een goedgekeurde euthanasieverklaring. Die stond op het punt eruit te stappen’, vertelt Serdijn, hoorbaar onder de indruk. ‘Hij zei me dat hij overwoog om toch nog even te wachten.’

In Haren is Trees Roose, de vrouw die haar been zou afstaan om van de herrie af te komen, niet bezig met euthanasie. Na jaren wanhopig zoeken heeft ze eindelijk iets van een verstandhouding met haar ongemak bereikt. ‘Op een gegeven moment sta je voor de keus: je accepteert dit, of je maakt er een eind aan’, zegt ze.

Ze koos voor het eerste. ‘Op zeker moment heb ik tegen mezelf gezegd: dit is wat het is, punt.’ Ze ging in therapie en leerde zich beter tot de tinnitus te verhouden. Slapen doet ze met een app met ruis, die haar afleidt van het lawaai binnenin.

En, o ja: vrienden heeft ze verzocht niet meer steeds te vragen hoe het met haar gaat. ‘Heel goed bedoeld allemaal hoor’, zegt Roose. ‘Maar steeds als ik eraan word herinnerd, hoor ik het weer.’

Over de auteur: Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.

Geachte ../..

Dank u voor uw reactie naar aanleiding van de opnamen van het college Oorverdovende Stilte van 6 februari j.l. Vervelend dat u zoveel last heeft van uw tinnitus. Ik hoop dat het college informatief voor u was en dat de grote aandacht die ervoor was (van meer dan 1000 bezoekers!) zal bijdragen aan het beter erkend krijgen van de ernst van deze kwaliteit-van-leven-bedreigende aandoening en het vinden van een gerichte oplossing. U bent zeker niet alleen! Ik heb heel veel berichten ontvangen via email en LinkedIn, vandaar dat het grootste gedeelte van mijn onderstaande reactie overeenkomt met wat ik ook aan anderen heb gestuurd.

We hebben hier in Delft de door ons ontwikkelde bi-modale neurostimulator inmiddels uitgebreid elektronisch getest op zijn elektrische en akoestische specificaties en veiligheid. Vrijdag 19 januari j.l. hebben we de neurostimulator op een proefpersoon getest in de BRAI3N-kliniek (van mijn klinische samenwerkingspartner Prof. Dirk de Ridder) in Gent en deze test was succesvol ten aanzien van de functionaliteit van het apparaat. NB. Deze persoon leed niet aan tinnitus. Nu zullen we zo spoedig mogelijk, vermoedelijk eind maart/begin april, een eerste klinische studie (met patiënten) starten aan de Universiteit van Otago. Op basis daarvan weten we dan hopelijk hoe succesvol de behandeling is, voor welke soorten van tinnitus hij goed werkt, en hoe de behandeling verder geoptimaliseerd kan worden. Ik verwacht dan ook dat we zo snel mogelijk gaan proberen op te schalen en het ligt voor de hand dat de eerste behandelingen dan in Gent zullen plaatsvinden. Dit verwacht ik echter niet voor het einde van 2024. We zijn op dit moment ook niet op zoek naar proefpersonen.

In Gent is men wel heel ver met het ontwikkelen van behandelingen van tinnitus die overeenkomsten vertonen met wat wij aan het ontwikkelen zijn. De huidige behandelingen zijn weliswaar wat minder specifiek, maar in veel gevallen wel doeltreffend. Ik raad u zeker aan om contact op te nemen met de BRAI3N-kliniek in Gent. Dit kan via telefoonnummer +32 9 273 66 60 of per email:  secretariaat@brai3n.com.

Indien u meer wilt weten over wat tinnitus precies is, hoe het ontstaat, hoe het behandeld kan worden en onze bi-modale neurostimulator, dan vindt u mogelijk andere opnamen van het op 6 februari j.l. gegeven Health College over tinnitus interessant. Hieronder staan alle vier op een rijtje.

Robert H. Reijenga: 
Valt er als muzikant te leven met tinnitus?
Dirk de Ridder: 
Tinnitus: wat is het en wat kun je er tegen doen?
Joop van Gent: 
Het Tinnitus House: Hoe kunnen we Tinnitus beter begrijpen?
Wouter Serdijn: 
Technologie waar je stil van wordt: Een apparaat tegen Tinnitus

Of lees het artikel dat op 17 februari verscheen in het NRC hier: https://bme.weblog.tudelft.nl/2024/02/15/met-een-klemmetje-en-een-koptelefoon-van-het-gekmakende-oorsuizen-af/. Of lees het artikel dat op 9 januari verscheen in het AD en De Stentor/Het Laatste Nieuws hier: https://bme.weblog.tudelft.nl/2024/01/10/elektrotechnisch-ingenieur-en-neurochirurg-denken-oplossing-voor-tinnitus-gevonden-te-hebben/. Of luister het radio-interview dat Dirk de Ridder en ik gaven voor het NPO1 Radio1-programma Met het Oog op Morgen hier: https://bme.weblog.tudelft.nl/files/2024/01/oog_.mp3. Of luister het gesprek met Dirk de Ridder op BNR Nieuwsradio hier: https://www.bnr.nl/podcast/thebigfive/10539575/dirk-de-ridder-university-of-otago-wetenschappers-haken-vaak-af-bij-het-commercialiseren-van-hun-uitvindingen.

Meer informatie over tinnitus vindt u op ons Crowd-Science platform TinnitusHouse: https://tinnitushouse.nl/nl/. Hier kunt u, behalve informatie vinden over tinnitus, zich aanmelden voor onze nieuwbrief, maar ook na invulling van de vragenlijst over uw tinnitus een persoonlijke aanbeveling krijgen vanuit ons ‘recommendersysteem’.

Tenslotte, sommige verzenders van de ontvangen emails en berichten gaven aan dat ze graag ons tinnitus-onderzoek willen ondersteunen door middel van een gift. Dat kan. Ook de studenten Stef en Jonathan die met mij werken aan de bi-modale neurostimulator hebben we middels deze sponsoring financieel geholpen zodat ze voltijds aan het project kunnen werken en niet in hun levensonderhoud hoeven te voorzien middels een bijbaan. Na hun afstuderen als biomedisch ingenieur willen ze hun goede werk voortzetten in een start-up. Hiervoor ben ik nu op zoek naar startkapitaal.

Uw gift is dus van harte welkom. Dit kan op bankrekeningnummer NL88 RABO 0367 8144 20 van Stichting Braininnovations (https://braininnovations.nl/). Overmaken kan door middel van het scannen van onderstaande QR-code of het klikken op het daaronder vermelde betaalverzoek. Stichting Braininnovations is de initiatiefnemer van TinnitusHouse en  een ANBI, een algemeen nut beogende instelling. Uw gift zal direct worden ingezet voor het onderzoek naar de bestrijding van tinnitus en is aftrekbaar voor de Belastingdienst.

Ik hoop dat ik u met het bovenstaande goed heb geïnformeerd. Ik wens u een luisterrijk 2024 toe.

Groet!

Wouter Serdijn

https://betaalverzoek.rabobank.nl/betaalverzoek/?id=t-2pEctuSwCS2rfrqA6_dQ

NB. Het standaardbedrag is € 5,00, maar dit kunt u eenvoudig aanpassen.

Neurowetenschap — Tinnitus kan gekmakend zijn. Is het te verhelpen? Twee wetenschappers proberen het door met een klemmetje en een koptelefoon een zenuw te stimuleren.

• Auteur: Laura Wismans
• Gepubliceerd in het NRC Handelsblad op 14 februari 2024 om 14:45
• Leestijd 7 minuten

Piepen, brommen, gonzen… in Nederland horen naar schatting twee miljoen mensen een geluid dat er niet is. Het is een fantoomgeluid; het komt niet van buitenaf, de hersenen maken het zelf. Tinnitus heet het, of oorsuizen.

„Na 20 jaar zoeken naar oplossingen voor tinnitus is er nog altijd niet veel uitgekomen. De vraag is waarom”, zegt Dirk de Ridder. „De benadering is misschien helemaal verkeerd, dus we zijn teruggegaan naar de tekentafel. Wat is het fundamentele dat we gemist hebben?”

De Ridder is hoogleraar neurochirurgie aan de Universiteit van Otago in Nieuw Zeeland, hij doet al decennialang onderzoek naar oorsuizen. Samen met Wouter Serdijn, hoogleraar bio-elektronica aan de TU Delft, ontwierp hij een apparaat om tinnitus te behandelen via een andere route dan tot nu toe gebruikelijk.

‘De broodtrommel’, zoals ze het apparaat tijdens het interview gekscherend noemen, moet de hersenen leren dat het geluid dat een tinnitus-patiënt hoort geen belangrijk geluid is. Dan stoppen de hersenen hopelijk met het produceren van het signaal.

Of het Delft Tinnitus Device – zoals het apparaat echt heet – inderdaad oorsuizen geheel of gedeeltelijk doet verdwijnen, moet nog blijken. In april starten klinische testen, in Nieuw-Zeeland, waar de van oorsprong Belgische De Ridder woont en werkt.

Een festival in Mali

De kennismaking tussen De Ridder en Serdijn liep via de woestijn in Mali. Daar, op een muziekfestival, raakte De Ridder in gesprek met een kunstenaar en onderzoeker die wist dat bio-elektronicus Serdijn aan medische implantaten werkte. Wat die niet wist is dat Serdijn ook aan tinnitus lijdt. „Geen erge variant gelukkig”, haast Serdijn zich te zeggen. „Het is ongeveer het geluid van een stationair draaiende wasmachine, hier in het omgevingsgeluid valt het bijna weg”. Het maakte wel dat Serdijn geïnteresseerd raakte in de tinnitus-aanpak die De Ridder voor ogen had: met elektropulsjes het autonome zenuwstelsel stimuleren.

De oorzaken van tinnitus zijn divers: langdurig naar harde muziek luisteren, knallen, een oorontsteking, ouderdomsdoofheid. Soms begint het spontaan.

„Velen ervaren het alleen als irritant, maar anderen kunnen er niet meer door slapen of werken en voor sommigen is het totaal gekmakend”, zegt Serdijn. „Nu we met ons onderzoek in de publiciteit zijn krijg ik emotionele verhalen te horen. Deze week mailden vier mensen mij die door de tinnitus zo wanhopig zijn dat ze een einde aan hun leven willen maken. Vier!”

Lang werd tinnitus benaderd en behandeld als een probleem van het oor. Naarmate de hersenwetenschap zich verder ontwikkelde, werd duidelijk dat het probleem in de hersenen ligt. „Pas in 2000 heeft men de stap gezet van het oor naar de hersenen”, zegt De Ridder. „Door beeldvormingstechnieken werd ineens zichtbaar dat tinnitus in de auditieve hersenschors zit.” De behandeling schoof mee op, met magneetpulsen door de schedel heen werd gepoogd de auditieve hersenschors aan te spreken. „Daarmee zagen we soms een tijdelijke verbetering. Toen wisten we wel dat de hersenen er dus iets mee te maken moesten hebben, maar het was niet dé oplossing.”

Weer later werden ‘netwerken’ populair. „De neuronen in de hersenen vormen één groot netwerk. We begrepen dat we tinnitus moesten zien als iets wat binnen een netwerk gebeurt”, zegt De Ridder. „Welke route geluid volgt van het oor naar de gehoorschors is duidelijk, maar eenmaal binnen de gehoorschors zijn er veel verschillende mogelijkheden.”

Een grote onbekende factor is ook dat er vermoedelijk verschillende subtypen van tinnitus zijn, maar onduidelijk is hoeveel en welke eigenschappen die dan hebben. „Dat is een belangrijk basisprobleem waar we nog steeds mee zitten en waarom het vinden van behandelingen zo moeilijk is”, zegt De Ridder. „Bij chronische pijn weten we bijvoorbeeld dat er veel verschillende soorten zijn, en dat die elk een andere behandeling vergen. Als je één medicijn test op al die verschillende pijnen tegelijk, dan zullen de testen niks opleveren omdat het bij te veel mensen niks doet. Als je subtypes kan onderscheiden kom je erachter dat een medicijn voor één subtype wel heel goed werkt.”

„Op het ogenblik wordt aanvaard dat er op zijn minst twee typen tinnitus zijn: oorsuizen met gehoorverlies, en oorsuizen zonder gehoorverlies”, zegt De Ridder. „Maar het zouden er ook best zes kunnen zijn. Kunstmatige intelligentie is heel goed in het onderscheiden van subtypes, maar daar komt in dit geval nog niet veel uit.”

Maar, redeneerde De Ridder in zijn poging om het hele probleem fris te benaderen, uiteindelijk leiden alle subtypes naar geluidswaarneming die er niet is. Er moet iets van een gemene deler zijn. „Als je die kent, dan kun je daarop behandelen. En wij geloven dat die er is.”

Fight-or-flight

„Onze hersenen zijn een grote voorspellingsmachine”, zegt De Ridder. „Als je tennist moet je de snelheid van de bal voorspellen, anders ben je te laat. De hersenen interpreteren de wereld voortdurend, en handelen daarnaar. Als je ooit goed hoorde, dan kennen je hersenen alle frequenties tussen 20 en 20.000 hertz. Stel je hebt een vuurwerkongeluk, dan kan dat leiden tot gehoorschade tussen de 4.000 en 6.000 hertz. Die tonen komen dan niet meer aan bij je hersenen. Dan kunnen de hersenen twee oplossingen kiezen: ofwel het is niet belangrijk en dan hoor je die tonen gewoon niet meer, ofwel het is wél belangrijk en voor de zekerheid gaan de hersenen het zelf aanmaken.”

En dan volgt een belangrijke vraag in de redenering van De Ridder: waarom zegt je lichaam dat iets belangrijk is of niet? „Dit soort reacties wordt in het lichaam gecontroleerd door het autonome zenuwstelsel”, zegt De Ridder. „Dat organiseert de fight-or-flight-respons, en de tegenovergestelde rest-and-digest-respons, reacties waar je weinig invloed op hebt. Wij denken dat tinnitus, zeker tinnitus die al jarenlang bestaat, aan dit autonome proces is vastgeknoopt.”

Een aanwijzing hiervoor is de link met stress. „De kans dat tinnitus blijft bestaan is veel groter als het is opgelopen in een stressvolle situatie, een situatie waarin de fight-or-flight-respons actief is”, zegt De Ridder. „Ook merken mensen dat hun tinnitus erger wordt op momenten dat ze stress ervaren.”

Het circuit in het lichaam dat het niet-belangrijksignaal verzorgt is de nervus vagus, de vaguszenuw. Komend vanuit de hersenstam loopt deze zenuw via beide zijden van de hals naar de borstkas, de buik, en via allerlei zijtakken naar de organen. Deze zenuw wordt in meer behandelingen ingezet, bij onder meer depressie en epilepsie.

„We zochten naar een plek waar hij aan het oppervlak komt”, zegt Serdijn. „De tragus, de uitstulping aan de voorkant van je oor, voor de gehoorgang, is zo’n plek. Door daar elektrische pulsjes te geven en tegelijk het tinnitusgeluid te laten horen, zogenaamde bi-modale stimulatie, koppelen we het geluid aan de activatie van de zenuw. Omdat die alleen een signaal afgeeft als het rustig en veilig is, leren we de hersenen zo dat het tinnitusgeluid niet belangrijk is en dat het genegeerd mag worden.”

Een zenuw activeren is niet moeilijk, zegt Serdijn. „Zenuwen praten met elkaar via elektrische pulsjes. Wat ik mij als student elektrotechniek nooit realiseerde, is dat je met elektronica dus ook heel goed interactie met zenuwen kunt aangaan. Ik kan daar gewoon perfect mee praten.”

Het ‘praten’ gaat via een klemmetje op de tragus. Aan beide zijden van het klemmetje zit een metalen plaatje, de elektroden, die elektrische pulsjes geleiden naar de zenuw. De pulsjes worden gegenereerd in ‘de broodtrommel’, die met een draadje aan het klemmetje is verbonden. Aan de broodtrommel zit ook een koptelefoon, die tegelijk met de pulsen het specifieke tinnitusgeluid van een patiënt laat horen.

Een patiënt hoeft niet voortdurend met broodtrommel en klemmetje op pad. Het lerende effect is er naar verwachting bij dagelijks kort gebruik gedurende enkele weken. „Vergelijk het met fysiotherapie”, zegt Serdijn.

De moeilijkheid zit hem in het vinden van de juiste sterkte en het juiste patroon van pulsjes. Die verschilt per patiënt. „Vanuit biologisch oogpunt gebruiken de hersenen twee ‘talen’ om de elektronen in de hersenen af te vuren, zegt De Ridder. „Je hebt standaard het tonische vuurpatroon, en je hebt burst-vuren. Als iemand verderop jouw naam noemt dan reageren jouw hersenen daarop. Automatisch weten ze, daar moet aandacht naartoe. Dat gebeurt via het burst-vuurpatroon, dat sterker is dan het tonische. Bij mij doet het noemen van jouw naam niks. Dus als wij de vagus willen dwingen te luisteren, moeten we de juiste burst creëren.”

Dit maakt het Delft Tinnitus Device niet plug-and-play. Afstellen gaat vooralsnog handmatig, en moet gebeuren met het exacte tinnitusgeluid van de patiënt. Serdijn hoopt dat het uiteindelijk een consumentenapparaat zal worden, maar het kan ook dat het in een klinische omgeving moet worden toegepast.

Stroom over de tong

Meer onderzoekers hebben zich gestort op bi-modale stimulatie als behandeling voor tinnitus. In de Verenigde Staten is sinds vorig jaar een apparaat op de markt dat Lenire heet, dat een stroompje over de tong laat lopen terwijl het tinnitusgeluid wordt afgespeeld. En de Universiteit van Michigan ontwikkelde een apparaat dat tegelijk met het geluid een stroompje naar de wang of hals laat lopen. Zij hebben al met succes enkele klinische testen afgerond.

„Als je onze broodtrommel met iets moet vergelijken dan zijn het deze apparaten”, zegt De Ridder. „Het verschil is, zij linken een andere zenuw aan het geluid, een sensorische zenuw. Dat komt niet uit de lucht vallen. We weten dat 70 procent van de patiënten hun oorsuizen kan beïnvloeden door de nek of kaak te bewegen, daar zit die zenuw, en bij die groep kan het helpen. Dat is heel gedetailleerd onderzocht op zowel dieren als mensen. De essentie van hun systemen is dat als je die twee zaken koppelt het geluid als minder storend wordt ervaren. Maar het nadeel daarvan is dat je het fundamentele probleem niet oplost; de hersenen leren niet dat het geluid niet belangrijk is en dat het niet meer geproduceerd hoeft te worden.”

Het Delft Tinnitus Device moet zich nu gaan bewijzen in een klinische test. Een bescheiden aantal van dertig patiënten doet mee, verdeeld in drie groepen van tien. „Als een apparaat goed werkt is al bij weinig patiënten duidelijk verschil te zien”, zegt De Ridder. „Wij gaan voor een goedwerkend toestel, anders heeft het voor ons geen zin.”

Geluid en pulsjes

De patiënten zijn geselecteerd naar de aard van hun tinnitus: ze moeten het als pure toon ervaren (één toon, zodat het goed na te bootsen is) en de ernst is vastgesteld als graad twee of hoger op een schaal van vier. Eén groep krijgt gepaarde simulatie: geluid en pulsjes tegelijkertijd. De tweede groep krijgt het geluid en de pulsjes losgekoppeld. De derde groep krijgt het geluid en de pulsjes ook gekoppeld, en daarbovenop gaan ze ook de hersenen stimuleren met elektropulsen op het eindstation van de vaguszenuw in de hersenen.

„Van groep 2 verwachten we weinig resultaat, omdat door de loskoppeling geen lerend vermogen zal optreden”, zegt De Ridder. „Van groep 1 en groep 3 verwachten we allebei resultaat. Als groep 1 voldoende werkt dan is groep 3 overbodig. Maar als je slechts gedeeltelijke verbetering in groep 1 ziet, dan kan het zijn dat het bij groep 3 beter werkt.” De eerste uitkomsten verwacht De Ridder in oktober of november.

Dat het apparaat de vaguszenuw kán aanspreken staat voor De Ridder overigens vast. „Ik heb het op mezelf getest, tegelijk met een meting van mijn hartactiviteit, omdat de vaguszenuw ook het hart beïnvloedt. Die werd op de juiste manier kalmer”. En Serdijn, met zijn wasmachine-tinnitus, heeft het hem al geholpen? „Ik heb mezelf niet behandeld, maar ik heb het apparaat een tijdje geleden weleens geprobeerd. Ik had het idee dat het wel wat deed. Ik hoorde de wasmachine nog wel, maar mijn stressbeleving leek iets te verminderen.”